روانکاوی کوتاه مدت بر اساس اصول اولیه روانکاوی است، اما با تفاوت های جزئی که جلسات آن را کوتاه تر، کارآمدتر و موثرتر می کند. این روش درمانی مبتنی بر احساسات و تجربیات بیمار در مورد رنج و مکانیسم های دفاعی مورد استفاده او برای مقابله با رنج است و درمان بر اینجا و اکنون متمرکز است.

بیمار در طول جلسات درمان با عواطف و احساسات گوناگونی روبرو می‌شود و روانكاوی كوتاه‌مدت كه به آن روان‌پویشی فشرده نیز می‌گویند، واكنش‌های بیمار را در مقابل احساس رنج تنها از دیدگاه عصب‌شناسی مورد توجه قرار نمی‌دهد، بلكه از ادغام آن با زیست‌شناسی فیزیولوژی و روانكاوی به رویكردی می‌رسد كه نگاه دیگری به رنج ایجاد می‌كند و تفكر درمان‌گر را نسبت به مكانیزم‌های دفاعی بیمار تغییر می‌دهد.